تأثیر روان درمانی در حل معضل چاقی

گفتگو با دکتر حسین ابراهیمی مقدم روان شناس و مدرس دانشگاه

چند روز پیش با یکی از دوستان ام مشغول گپ و گفت بودم و موضوع بحث مان چاقی و مشکلات ناشی از آن بود…..

دوست ام که خودش نیز از دور دستی بر آتش داشت و اندکی چاق بود، گل از گل اش شگفت و گفت: «بگذار نکته ای را برای اولین بار برایت اعتراف کنم؛ من مدت هاست که با دیدن افراد لاغر به آنها حسادت می کنم و می گویم کاش من هم لاغر بودم!» به فکر فرو رفتم و یاد سال های نه چندان دوری افتادم که اغلب افراد تمایل به چاق شدن داشتند ولی گویا امروزه این تقاضا برعکس شده است. در گفتگو با دکتر حسین ابراهیمی مقدم، روان شناس و مدرس دانشگاه، از روان درمانی چاقی حرف زده ایم.

▪ آقای دکتر! زنان بیشتر برای مشکلات ناشی از چاقی به شما مراجعه می کنند یا مردان؟

ـ واقعیت این است که به نظر جدا از شیوع واقعی و توزیع میزان واقعی چاقی در دو جنس احساس اضافه وزن داشتن است که باعث می شود فرد برای تناسب اندام خود مراجعه کند و البته این احساس که باید برای تناسب اندام جدیت بیشتری به خرج داد اصولا در بین خانم ها بیشتر است. البته تحقیقات نشان می دهند که اکثر مردم در طول عمر خود حداقل یک مرتبه به طور نسبتا جدی به وزن خود فکر کرده اند ولی به نظر اساسا خانم ها حساسیت بیشتری داشته و هم به نزد متخصصان تغذیه می روند و هم بعضا مستقیما یا از طریق سیستم ارجاع برای اصلاح الگوهای ذهنی خود و یا برنامه ریزی روانی جهت تنظیم وزن به روان شناس مراجعه می کنند. بد نیست همین جا اشاره کنم اگر تصویر ذهنی ای که فرد از خودش دارد اشتباه باشد می تواند تبعاتی از قبیل افسردگی و یا دست زدن به رژیم های غذایی دوره ای ناموفق و در نتیجه احساس حقارت را هم در پی داشته باشد که این موارد هم باید هم زمان تحت روان درمانی قرار بگیرند.

▪ یعنی چاقی به افسردگی منجر می شود؟

ـ گاهی بله؛ ولی گاهی هم افراد افسرده به دلیل تحرک کم، نداشتن انگیزه برای حضور بیشتر در جمع، احساس خود کم بینی، قرار نگرفتن در اجتماعات سالم و … به وضعیت ناخوشایند بدن خود شدت می بخشند. البته به نظر جدا از افسردگی، حالاتی از قبیل استرس، حالات عاطفی و هیجانی و اضطراب هم می تواند منجر به چاقی و یا از چاقی ناشی شود لذا در روان درمانی توجه به این مسایل حایز اهمیت است.

▪ اولین قدم های درمانی افراد چاق از نظر روان شناسی چیست؟

ـ ببینید؛ افراد چاق معمولا هم خوب غذا می خورند و هم غذای خوب می خورند! به عبارتی افراد چاق بیشتر نسبت به حجم، کیفیت، مزه، طعم و تازگی و پرکالری بودن غذا حساس هستند و معمولا اشتهای بهتری هم دارند. محرک هایی مانند بو، مزه، منظره، و موعد غذا در این افراد بیشتر موجب پاسخ گویی و ایجاد اشتها می شود. بد نیست بدانیم که این پاسخ دهی بیش از اندازه در افرادی که وزن طبیعی ولی رژیم غذایی مزمن دارند نیز وجود دارد، پس می تواند نشان دهنده دل مشغولی فکری فرد درباره رفتار خوردن باشد لذا شاید ساده ترین گام رفع این عوامل باشد. به عبارتی اگر غذا با سس های رنگی و بودار تهیه شود یا در معرض نور یا تزیین های اشتهابرانگیز باشد معمولا اشتهای فرد چاق را برای خوردن بیشتر تحریک می کند ولی در فرد معمولی تاثیر چندانی ندارد لذا به عنوان اولین گام خواسته می شود که سبک پختن و تزیین غذا تغییر یابد.

در قدم بعدی، با توجه به اینکه افراد چاق معمولا در زمان کمتری، حجم بیشتری از غذا را می بلعند، از آنها خواسته می شود که برنامه غذایی شان طوری تنظیم شود که در حین غذا خوردن وقفه هایی به وجود بیاید. مثلا فرض کنید اگر همه وسایل میز غذا را مهیا کنیم یک مدت پیوسته ای را صرف خوردن خواهیم کرد ولی اگر برای هر نیازمان، مثل یک لیوان آب، نمکدان، فلفل و … یک مرتبه میز غذا را ترک کنیم، زمان غذا خوردن را هدر داده و اصطلاحا اشتهای مان کور می شود. روش ساده دیگر استفاده از ابزارهای مناسب خوردن است. جالب آن است که برخی افراد چاق یا از قاشق های گودی استفاده می کنند که حجم بالای غذا را از هر سری به دهان شان می برد و یا حتی هنوز لقمه قبلی را نبلعیده اند لقمه بعدی را آماده کرده اند. برای افراد چاق این توصیه جالب می توان کارآمد باشد که اولا به جای قاشق از چنگال استفاده کنند (حتی برای خوردن برنج!) و ضمنا هر بار که لقمه را داخل دهان می گذارند چنگال را به زمین گذاشته و وقتی که لقمه را کاملا بلعیدند، پس از مکث کوتاهی اقدام به گرفتن لقمه جدید بکنند. پرواضح است که گام بعدی استفاده نکردن از غذاهایی است که کالری بیش از حد نیاز به بدن می رسانند مثل انواع بستنی، شیرینی، چربی و …

ضمنا فراموش نکنیم که یکی از فرضیه های گرسنگی، فرضیه افتادگی معده است. به عبارتی زمانی احساس سیری می کنیم که معده مان پر شده باشد. شاید بهتر باشد به جای استفاده از غذاهای پرکالری برای پر کردن معده از انواع میوه ها، سبزیجات و سالاد قبل از غذا استفاده نمود و بالاخره باید برای کاهش اضطراب خود هم حتما فکری کرد.

▪ مگر اضطراب هم به چاقی منجر می شود؟

ـ بله! اغلب افراد چاق می گویند در مواقع احساس اضطراب یا تنش بیشتر غذا می خورند. آزمایش ها هم این نکته را تایید می کند که آزمودنی های چاق در موقعیت های پراضطراب بیشتر غذا می خورند، حال آنکه آزمودنی های میان وزن در موقعیت های کم اضطراب بیشتر می خورند.

▪ با توجه به اینکه اصولا غذاهای ایرانی خیلی خوش مزه هستند و مخصوصا ما به طعم غذا خیلی اهمیت می دهیم، ممکن است در مورد تفاوت افراد چاق و معمولی در ارتباط با اهمیت طعم غذا بیشتر صحبت کنید؟

ـ بله؛ افراد چاق در مقایسه با کسانی که وزن طبیعی دارند ممکن است به نشانه های بیرونی گرسنگی (مثل منظره، بو، طعم و موعد غذا) حساسیت بیشتر و به نشانه های درونی گرسنگی (از قبیل پیام های سیری روده ها) حساسیت کمتری داشته باشند. در پژوهشی تاثیر طعم بر رفتار غذا خوردن را بررسی کردیم. در این تحقیق به آزمودنی ها اجازه دادیم هر قدر مایل اند بستنی وانیلی بخورند و بعد کیفیت آن را درجه بندی کنند. به برخی آزمودنی ها بستنی خامه ای گران قیمتی دادند و به بقیه بستنی ارزان قیمتی که مقداری گنه گنه به آن زده بودند.

در این پژوهش، افراد چاق وقتی به کیفیت بستنی درجه «عالی» در مقایسه با درجه «بد» می دادند، بیشتر بستنی می خوردند اما در افراد لاغر میزان بستنی صرف شده کمتر تحت تاثیر طعم بستنی بود. البته برخی پژوهش های دیگر اینجانب نیز نشان دهنده هم بستگی مثبت متوسطی بین برون نگری (حساسیت به نشانه های بیرونی) و چاقی بوده است که موضوع بحث نیست.

▪ در ابتدای بحث به این نکته اشاره کردید که تصور ذهنی فرد از خودش خیلی اهمیت دارد؛ بیشتر توضیح می دهید؟

ـ بله؛ از مهم ترین عوامل چاقی، باور به این جمله است که: «من چاق هستم». افکار انسان مانند امواج رادیویی عمل کرده و زمانی که فرد به چیزی می اندیشد، فرکانس این اندیشه در کائنات و جهان هستی منتشر می شود و افکار همانند و یا فرکانس های مشابه را جذب می کند. هر چیزی که انتشار می یابد، به سوی منبع خود بازمی گردد و این منبع خود شخص است. حتی فکر کردن به چیزهایی که نمی خواهیم باعث جذب آن می شود، حتی فکر کردن و تمرکز روی نخواستن ها خود باعث جذب آن خواهد شد. درواقع قانون جذب نمی شنود که ما آن را نمی خواهیم بلکه فقط آنچه را که درباره اش فکر می کنیم متجلی می سازد لذا یکی از قدم های روان درمانی در افراد چاق این است که از این نیروی ذهن به درستی استفاده کنند.

▪ یعنی فرد براساس قانون جذب چاق می شود؟

ـ بله؛ از این منظر، اضافه وزن نماینگر نیاز به حمایت است. فرد می خواهد خود را در برابر آزارها، تحقیرها، انتقادها، سوءاستفاده، جنسیت و ترس از زندگی محافظت کند. پس ناخودآگاه می خواهد بزرگ شود و قانون جذب بزرگی را با چاقی هم معنی می کند. به همین دلیل در روان درمانی افراد چاق به این سمت حرکت می کنیم که باور کنند دوست داشتن، تایید خود، اعتماد به فرآیند زندگی و احساس ایمنی به علت آگاه بودن از قدرت ذهنی بهترین رژیم غذایی است. فرد چاق باید اندیشه های منفی را کنار گذاشته و رژیم اندیشه مثبت بگیرد و ببیند که اضافه وزن خود به خود از بین می رود.

▪ با چه باورهای جدیدی می توانیم چاقی را از خودمان دور کنیم؟

ـ مثلا تکرار جملاتی که در جدول آمده، به صورت جملات تاکیدی و مکرر در ساعات مختلف شبانه روز، گاهی با صدای بلند، گاهی مقابل آینه و ادای کلمات از ته دل باعث می شود که این عبارات کم کم در ذهن ناخودآگاه فرد تثبیت شود و الگوهای قدیم ذهنی جای خود را به این الگوهای جدید بدهند. زمانی که این الگوهای جدید ذهنی، به صورت باور درآید فرد از شر اضافه وزن رها می شود.

▪ یعنی روان درمانی می تواند واقعا به افراد چاق کمک کند؟

ـ بله؛ به نظر می رسد که افراد چاق برای کاهش وزن و رهایی از چاقی باید به جای رژیم غذایی محض یا لااقل در کنار آن، مجموعه عادت های غذایی تازه و پیگیری را همراه با برنامه های ورزشی برای خود رعایت کنند.

دکتر مجتبی جوان بختی

روزنامه سلامت

ثبت آگهی رایگان خرید و فروش موبایل
-------------------------------------------

راستی! برای دریافت مطالب وردپرسی در کانال تلگرام فایل دانلودر عضو شوید.

فایل دانلودر
این سایت حاصل ترکیب چند وبگاه مختلفه! سایت گنجینه، خبرینه و ایرونیا با هم ادغام شدن و فایل دانلودر رو تشکیل دادن! بیش از 16 هزار مطلب تو زمینه‌های گوناگون و متنوع؛ از سرگرمی و تفریحی بگیرید تا محصولات دانلودشدنی و قالب و افزونه وردپرس و اسکریپت و مطالب آموزشی و...

با ثبت نام تو خبرنامه فایل دانلودر، هر رو مطالب ما رو تو ایمیل‌تون دریافت کنید.

توجه: پس از ثبت ایمیل حتما وارد اینباکس ایمیل خود شده و روی لینک فعالسازی در ایمیلی که از طرف ما ارسال شده کلیک کنید(راستی ما اسپم ارسال نخواهیم کرد).

پیشنهاد ما

در حال حاضر امکان ارسال نظر وجود نداره.